اعتراض برای «نان» بود، نه «شراب» | نقدی بر نگاه علی مطهری به نارضایتی مردم

در شرایطی که ارزش پول ملی طی تنها یک سال—از بهمن ۱۴۰۳ تا بهمن ۱۴۰۴—نزدیک به ۵۰ درصد کاهش یافته و میلیون‌ها نفر بدون آن‌که معامله‌ای کرده باشند یا سرمایه‌ای از دست داده باشند، شاهد آب‌رفتن دارایی‌هایشان بوده‌اند، شنیدن این پرسش شگفت‌آور است که «حالا دیگر مردم چرا معترض‌اند؟»

انتشار ویدئویی از گفت‌وگوی علی مطهری، نائب‌رئیس پیشین مجلس، با شبکه افق صداوسیما دقیقاً از همین‌جا محل مناقشه می‌شود؛ جایی که او مدعی است با «سعه صدر ایجادشده»، زنان هر طور می‌خواهند لباس می‌پوشند و کسانی هم که دنبال مشروبات الکلی هستند، به آن دسترسی دارند؛ پس دیگر بهانه‌ای برای اعتراض باقی نمی‌ماند.

این تحلیل، بیش از آن‌که ساده‌سازی باشد، نادیده‌گرفتن عامدانه یا ناآگاهانه فهرستی بلند از بحران‌های انباشته‌شده در زندگی روزمره مردم است.

عصر ایران نوشت: مردم معترض‌اند، چون هر سال در فصل بودجه، بی‌عدالتی در توزیع ثروت ملی را با تمام وجود لمس می‌کنند.

ناراضی‌اند از نظارت استصوابی که مسیر ورود شایستگان به مجلس و دولت را مسدود کرده است.

دلخورند از سهمیه‌ها و گزینش‌های تبعیض‌آمیز در دانشگاه‌ها و استخدام‌ها.

خشمگین‌اند از این‌که صدایشان نه در رسانه ملی شنیده می‌شود، نه در بسیاری از رسانه‌هایی که با بودجه عمومی اداره می‌شوند، و نه حتی در مجلسی که قرار بود «خانه ملت» باشد.

اعتراض دارند به رانت‌خواری سیستماتیک؛ به اقتصادی که از خوراک دام و طیور تا داروی انسان، در قبضه مافیاهاست.

به فرار نخبگان، سرمایه‌داران و متخصصان.

به همسایگانی که هر روز جلوتر می‌روند، در حالی که این‌سو، خانواده‌ها مانده‌اند که «کالابرگ» را این ماه خرج کنند یا برای ماه بعد نگه دارند.

نارضایتی از رشد اقتصادی ناچیز یا منفی، از بی‌اعتباری پاسپورت ایرانی، از ناتوانی تاجر ایرانی برای رقابت در بازار جهانی، از دولتی که حتی نمی‌تواند پول نفت خود را به‌موقع و کامل دریافت کند، همه بخشی از این تصویر است.

افزون بر اینها، تخریب شتابان محیط زیست، عقب‌ماندگی علمی و فناوری، انزوای سیاست خارجی، گسترش اعتیاد، بیکاری، طلاق، افسردگی، افت شدید کیفیت آموزش و حتی ناتوانی حاکمیت در تأمین هوای پاک، زخم‌هایی نیستند که با ارجاع به «پوشش» و «مشروب» التیام یابند.

تقلیل خواسته‌های یک ملت بزرگ به دو مؤلفه حاشیه‌ای، بیش از هر چیز نشانه انفصال از واقعیت جامعه است؛ و در عین حال، توهینی آشکار به مردمی که مطالبات‌شان حول «معیشت، کرامت، عدالت و آینده» شکل گرفته، نه سبک پوشش و نوشیدن الکل.

پرسش ساده است:

آیا مردم برای آن‌که «لبی به شراب بزنند» به خیابان آمدند؟

یا برای آن‌که از فشاری که هر روز بیشتر گلوی‌شان را می‌فشارد، فریاد بزنند؟

در روزگاری که بخش بزرگی از جامعه زیر خط فقر زندگی می‌کند و دغدغه‌اش «نان شب» است، طرح این ادعا که اعتراض‌ها نه برای نان، بلکه برای شراب بوده، بیش از هر چیز شگفت‌انگیز و نگران‌کننده است.